RheumaView · Olga Goodman, MD
Zespół Bertolottiego: dlaczego ból w dole pleców może się utrzymywać
Odmienna budowa podstawy kręgosłupa może czasem przyczyniać się do bólu. Dowiedz się, co pokazuje zdjęcie, czego nie dowodzi i o co zapytać lekarza.
Na tej stronie
01Zacznij tutaj: najważniejsze informacje
- Kręg przejściowy jest odmianą rozwojową w miejscu połączenia odcinka lędźwiowego z kością krzyżową. U wielu osób nie powoduje objawów.
- O zespole Bertolottiego mówi się, gdy po ocenie klinicznej ból zostaje powiązany z tą budową.
- Utrzymujący się ból nie oznacza automatycznie nawrotu zapalenia ani nieskuteczności leku biologicznego. Różne mechanizmy bólu mogą współistnieć.
02Film
Film w języku angielskim · 3 min 55 s · Pełna polska transkrypcja poniżej.
U tych pacjentek remisję spondyloartropatii potwierdzono na podstawie oceny klinicznej i badań dodatkowych. Nawet przy potwierdzonej remisji ból może utrzymywać się z innego powodu, na przykład wskutek dodatkowego połączenia kostnego. Film wyjaśnia takie współistnienie. Niezmienione zdjęcia rentgenowskie wskazują na stabilność zmian strukturalnych w tym okresie; same nie potwierdzają remisji ani nie wykluczają aktywnego zapalenia.
03Co widać na zdjęciu

Kliknij zdjęcie, aby je powiększyć. Poniższy tekst również objaśnia zaznaczone struktury.
Kręg w dolnej części kręgosłupa ma po obu stronach wyrostek kostny. Na tym zdjęciu wyrostek po lewej stronie pacjentki jest powiększony i tworzy dodatkowe połączenie z kością krzyżową, czasem nazywane „stawem rzekomym”. Kość krzyżowa to szeroka kość u podstawy kręgosłupa.
Jest to cecha rozwojowa. Może zmieniać rozkład obciążeń w sąsiednich stawach i krążkach międzykręgowych. W dodatkowym połączeniu mogą powstać zmiany zwyrodnieniowe, ale sam kształt kości nie mówi, czy powoduje ono ból.
04Jak ocenia się ból
Lekarz pyta o miejsce i początek bólu oraz jego związek z ruchem, odpoczynkiem i pozycją ciała. Badanie pomaga ocenić kręgosłup, biodra, stawy krzyżowo-biodrowe i funkcję nerwów. Źródeł bólu może być kilka.
Zdjęcie RTG może pokazać budowę kości. Rezonans lub tomografię rozważa się, gdy mają odpowiedzieć na konkretne pytanie; nie każdy potrzebuje obu badań. U wybranych osób wstrzyknięcie środka miejscowo znieczulającego pod kontrolą obrazu może pomóc sprawdzić, czy dodatkowe połączenie uczestniczy w powstawaniu typowego bólu. Odpowiedź uzupełnia ocenę kliniczną, ale nie jest nieomylnym testem.
05Co może pomóc
Zwykle zaczyna się od indywidualnego planu aktywności, ćwiczeń lub fizjoterapii oraz, gdy jest to potrzebne, leków przeciwbólowych dobranych z lekarzem. Bezobjawowa cecha anatomiczna nie wymaga leczenia tylko dlatego, że jest widoczna na zdjęciu.
Przy utrzymującym się bólu specjalista może omówić celowaną iniekcję. Operację rozważa się u wybranych pacjentów po starannej ocenie prawdopodobnego źródła bólu i innych przyczyn; sam wynik RTG nie oznacza konieczności zabiegu.
Jeśli masz także zapalną chorobę stawów, przestrzegaj uzgodnionego planu leczenia. Nie odstawiaj ani nie zmieniaj leku biologicznego wyłącznie z powodu wykrycia kręgu przejściowego.
06Przygotowanie do wizyty
- Wskaż typowe miejsce bólu i opisz, co go nasila lub łagodzi.
- Przynieś wcześniejsze zdjęcia i opisy badań wraz z datami.
- Zapytaj: „Co przemawia za tym źródłem mojego bólu i jakie inne przyczyny warto sprawdzić?”
- Uzgodnij konkretny cel leczenia i termin oceny efektów.
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc
Pilnie zgłoś się po pomoc przy nowej utracie kontroli nad oddawaniem moczu lub stolca, niemożności oddania moczu, drętwieniu krocza albo nowym lub szybko narastającym osłabieniu nóg. Gorączka ze znacznym bólem pleców lub silny ból po urazie również wymagają szybkiej oceny.
07Transkrypcja
01 · Pytanie
PacjentMoje zapalenie stawów jest w remisji. Dlaczego więc plecy nadal mnie bolą?
LekarzDobre pytanie. Pomogą nam na nie odpowiedzieć dwie prawdziwe pacjentki. A prawdopodobna odpowiedź ma swoją nazwę: zespół Bertolottiego.
02 · Dwie kobiety
LekarzOto dwie kobiety. Jedna ma 41 lat i jest Afroamerykanką. Druga ma 39 lat i jest pochodzenia europejskiego. Obie chorują na spondyloartropatię, czyli zapalenie stawów kręgosłupa.
PacjentI obie są leczone?
LekarzTak. Obie przyjmują lek biologiczny i u obu zapalenie stawów jest w pełnej remisji. Potwierdzają to wszyscy lekarze.
PacjentAle ból nie ustąpił.
LekarzNie ustąpił. Boli w dole pleców, mocniej po jednej stronie, a ból zmienia się w zależności od pozycji ciała.
03 · Czym jest staw rzekomy
PacjentSkąd więc bierze się ten ból?
LekarzProszę spojrzeć na miejsce, w którym kręgosłup łączy się z miednicą. Najniższy kręg kręgosłupa ma z każdej strony niewielki kostny wyrostek, przypominający skrzydełko. Zwykle te wyrostki są krótkie i niczego nie dotykają.
PacjentA u tych kobiet?
LekarzU niektórych osób jeden wyrostek jest od urodzenia szeroki i długi. Sięga aż do kości krzyżowej, czyli kości u podstawy kręgosłupa. Obie kości stykają się w miejscu, w którym nie powinno być żadnego stawu. Lekarze nazywają to stawem rzekomym.
PacjentCzy staw rzekomy może boleć?
LekarzMoże. Z biegiem lat może się zużywać i może boleć. Ten ból ma swoją nazwę: zespół Bertolottiego.
04 · Pierwsza pacjentka na zdjęciu rentgenowskim
PacjentCzy naprawdę widać to na zdjęciu rentgenowskim?
LekarzTak. To pierwsza pacjentka, widziana od przodu. Kręgosłup jest pośrodku, a miednica po obu stronach. Teraz proszę spojrzeć na jej lewą stronę. Kształt obrysowany na niebiesko to wyrostek jej najniższego kręgu.
PacjentWygląda na szeroki.
LekarzBo jest szeroki i sięga aż do kości krzyżowej. Okrąg zaznacza staw rzekomy.
05 · Druga pacjentka na zdjęciu rentgenowskim
PacjentA druga pacjentka?
LekarzOto ona, znów widziana od przodu. Taki sam szeroki wyrostek, znowu po lewej stronie. Niebieska linia biegnie wzdłuż szczeliny między wyrostkiem a kością krzyżową. To jej staw rzekomy.
PacjentKość obok wygląda na bielszą.
LekarzStała się gęstsza, a to oznaka zużycia.
06 · Remisja na zdjęciu rentgenowskim
PacjentA samo zapalenie stawów? Gdzie byłoby je widać?
LekarzW innym miejscu: w stawach między kością krzyżową a miednicą, tutaj zaznaczonych złotymi okręgami. To dwa zdjęcia rentgenowskie drugiej pacjentki, wykonane w odstępie krótszym niż rok.
PacjentDla mnie wyglądają tak samo.
LekarzWłaśnie. Ślady zapalenia stawów są na obu takie same. Nie pojawiło się nic nowego. Tak wygląda remisja na zdjęciu rentgenowskim.
PacjentA staw rzekomy?
LekarzStaw rzekomy, zaznaczony na niebiesko, też się nie zmienił. Po prostu tak jest zbudowany jej kręgosłup.
07 · Dwie przyczyny bólu pleców
PacjentCzyli są dwa rodzaje bólu pleców?
LekarzTak, dwie różne przyczyny. Ból w zapaleniu stawów wynika ze stanu zapalnego. Zwykle jest najsilniejszy rano i po odpoczynku, a zmniejsza się podczas ruchu. Leczy go lek biologiczny.
PacjentA ból stawu rzekomego?
LekarzTo ból mechaniczny. Zależy od pozycji ciała i obciążenia i często jest odczuwany po jednej stronie.
PacjentCzy lek biologiczny może na niego pomóc?
LekarzNie. Lek biologiczny go nie zmieni, bo leczy stan zapalny, a nie kształt kości.
08 · Co z tego wynika
PacjentCo to wszystko oznacza dla mnie?
LekarzJeśli zapalenie stawów jest w remisji, a plecy nadal bolą, nie musi to oznaczać, że choroba wróciła ani że lek przestał działać. U obu tych kobiet najbardziej prawdopodobna przyczyna jest ta sama: staw rzekomy.
PacjentCo mam robić?
LekarzProszę dokładnie opisać reumatologowi, jak bolą plecy: gdzie, po której stronie i w jakich pozycjach. Staw rzekomy leczy się inaczej, a lekarz powie, co będzie najlepsze w konkretnym przypadku.
08Źródła i dalsza lektura
- Konin GP, Walz DM. Lumbosacral transitional vertebrae: classification, imaging findings, and clinical relevance. AJNR. 2010. Pełny tekst.
- Clinical assessment and management of Bertolotti Syndrome: a review of the literature. 2021. PubMed.
- Ramiro S, et al. ASAS–EULAR recommendations for the management of axial spondyloarthritis: 2022 update. Ann Rheum Dis. 2023. PubMed.
Interaktywne moduły dla pacjentów
Moduł 1 jest otwartym demem. Moduły 2–5 są bezpłatne po rejestracji; płatna subskrypcja nie jest wymagana. · EN / RU / ES / PL
01 / 05 · Karuzela wysokich stawek
Otwarte demo
Jedne plecy, dwie przyczyny
Zapalenie stawów ucichło, a plecy nie. Siedem rund o tym, jak jedno i drugie może być prawdą naraz — i co z tym zrobić.
7 rund · około 7 minut
Otwórz moduł →02 / 05 · Karuzela wysokich stawek
Bezpłatnie po rejestracji
O czym milczy zdjęcie
Wyrostek, szczelina i przerywany owal: siedem rund o tym, co pokazuje zdjęcie — i gdzie kończy się jego opowieść.
7 rund · około 7 minut
Otwórz moduł →03 / 05 · Karuzela wysokich stawek
Bezpłatnie po rejestracji
Gdzie dokładnie boli?
Pytania, ręce, zdjęcia i czasem próbne wstrzyknięcie: siedem rund o tym, jak szuka się źródła bólu.
7 rund · około 7 minut
Otwórz moduł →04 / 05 · Karuzela wysokich stawek
Bezpłatnie po rejestracji
Krok po kroku, bez autopilota
Od „zostawiamy w spokoju” do „porozmawiajmy o iniekcji”: siedem rund o tym, co może pomóc — i co wcale nie wynika automatycznie.
7 rund · około 7 minut
Otwórz moduł →05 / 05 · Karuzela wysokich stawek
Bezpłatnie po rejestracji
Pakujemy się na wizytę
Co zabrać, co powiedzieć, o co zapytać — i te nieliczne objawy, które nie czekają na termin. Siedem rund przed wyjściem.
7 rund · około 7 minut
Otwórz moduł →