RheumaView · Rozdział 18 · Przewodnik dla pacjentów
Ciąża, płodność i planowanie rodziny w r-axSpA: o czym rozmawiać przed poczęciem, podczas ciąży i po porodzie
Radiograficzna osiowa spondyloartropatia (r-axSpA) często zaczyna się w latach, gdy myślimy o antykoncepcji, ciąży, płodności, karmieniu piersią lub rodzicielstwie. Rodzi to zrozumiałe pytania: czy mogę zajść w ciążę? Czy choroba się nasili? Czy muszę odstawić lek biologiczny? Czy NLPZ są bezpieczne? Czy mogę rodzić drogami natury? Czy zrośnięty kręgosłup uniemożliwia znieczulenie zewnątrzoponowe? Czy podczas leczenia mogę karmić piersią? Czy moje leki mają znaczenie, gdy w ciążę zachodzi moja partnerka?
W tym rozdziale
- Jeśli to możliwe, zacznij przed ciążą
- Sprawdź, co już wiesz 1
- Czy kobiety z r-axSpA mogą zajść w ciążę?
- Kiedy oceniać trudności z poczęciem?
- NLPZ mogą mieć znaczenie podczas starań o ciążę
- Płodność mężczyzn z r-axSpA
- Nie odstawiaj automatycznie leku biologicznego po rozpoczęciu ciąży
- Inhibitory TNF: największe doświadczenie w ciąży
- Certolizumab różni się przenikaniem przez łożysko
- Inne inhibitory TNF bardziej przenikają przez łożysko w późniejszej ciąży
- Szczepienia niemowlęcia wymagają planu uwzględniającego konkretny lek
- A inhibitory IL-17?
- A inhibitory JAK?
- Sprawdź, co już wiesz 2
- A NLPZ w ciąży?
- „Ale NLPZ to moje główne leczenie objawów”
- A steroidy?
- Ciąża nie „wyłącza” niezawodnie axSpA
- Sprawdź, co już wiesz 3
- Ciąża może zmienić odczuwanie objawów
- A rezonans magnetyczny w ciąży?
- Czy r-axSpA oznacza ciążę wysokiego ryzyka?
- Czy r-axSpA oznacza konieczność cięcia cesarskiego?
- Choroba bioder może mieć znaczenie dla porodu
- Kręgosłup ma znaczenie dla planowania znieczulenia
- Kiedy wcześnie włączyć anestezjologa?
- Sprawdź, co już wiesz 4
- Co dzieje się po porodzie?
- Jeśli lek biologiczny odstawiono w ciąży, kiedy można go wznowić?
- Karmienie piersią a leki biologiczne
- Inhibitory JAK podczas karmienia to inna sytuacja
- NLPZ podczas karmienia piersią
- Szczepienia dziecka należą do planu poporodowego
- Opieka nad noworodkiem obciąża układ ruchu
- Brak snu może utrudniać ocenę choroby
- Ciąża po usztywnieniu kręgosłupa lub przy zaawansowanej ankilozie
- A osteoporoza?
- Planowanie ciąży obejmuje także szczepienia
- Niespodziewana ciąża: co zrobić?
- Sprawdź, co już wiesz 5
- Planowanie rodziny nie dotyczy tylko zdrowia kobiet
- Czy moje dziecko odziedziczy r-axSpA?
- Antykoncepcja należy do rozmowy o leczeniu
- Wspomagany rozród
- Praktyczna lista przed poczęciem
- Najważniejsza myśl
- Co przeczytać dalej
- Wybrane źródła
Najważniejsza zasada:
Planowanie ciąży powinno chronić zarówno ciążę, jak i kontrolę choroby zapalnej.
Odstawienie skutecznego leczenia bez planu nie jest automatycznie bezpieczniejsze. Niekontrolowane zapalenie również może stwarzać problemy. Dlatego najlepiej rozmawiać przed poczęciem, zamiast dopiero po odstawieniu wszystkich leków.
Jeśli to możliwe, zacznij przed ciążą
Wizyta przedkoncepcyjna nie musi być skomplikowana. Najważniejsze są następujące pytania.
Czy choroba jest dostatecznie dobrze kontrolowana?
Zwykle korzystniej rozpoczynać ciążę przy mniejszej aktywności choroby niż podczas dużego zaostrzenia.
Jakie leki przyjmuję?
Niektóre można kontynuować, inne wymagają modyfikacji, a część trzeba odstawić przed poczęciem.
Czy występują inne ważne objawy lub choroby?
Na przykład nieswoiste zapalenie jelit (NChZJ), łuszczyca, zapalenie błony naczyniowej oka, znaczne zajęcie bioder, osteoporoza lub inna choroba.
Kto powinien uczestniczyć w opiece?
Zależnie od sytuacji: reumatolog, położnik, specjalista medycyny matczyno-płodowej, gastroenterolog, okulista lub anestezjolog. Celem jest przygotowanie planu kontroli choroby zgodnego z ciążą, zanim ciąża się rozpocznie, jeśli to możliwe.
Sprawdź, co już wiesz 1
Pacjentka dobrze się czuje dzięki skutecznemu leczeniu celowanemu i chce zajść w ciążę. Który plan ma więcej sensu?
A
Natychmiast odstawić wszystko i skontaktować się z reumatologiem dopiero po powrocie objawów.
B
Przed poczęciem omówić każdy lek i opracować plan zgodny z ciążą, który nadal kontroluje zapalenie.
Odpowiedź: B. Aktualne zalecenia EULAR podkreślają konieczność porównania ryzyka leków z ryzykiem nieleczonej choroby matki.
Czy kobiety z r-axSpA mogą zajść w ciążę?
Tak. Wiele osób z r-axSpA zachodzi w ciążę i pomyślnie ją przechodzi. Samo rozpoznanie nie oznacza niepłodności. Na czas do poczęcia mogą wpływać wiek, aktywność choroby, leki, ból, trudności seksualne i niezależne problemy rozrodcze.
Badane populacje są różne. Obserwacji dotyczącej rezerwy jajnikowej lub poczęcia w jednej grupie SpA nie należy traktować jako osobistej prognozy. Jeśli starania się przedłużają, warto ocenić zdrowie i leki obojga partnerów, zamiast zakładać, że przyczyną jest r-axSpA. [S06, S25]
Kiedy oceniać trudności z poczęciem?
Nie zakładaj, że trudności muszą wynikać z r-axSpA. Nadal możliwe są zwykłe przyczyny niepłodności. Jeśli poczęcie trwa dłużej niż oczekiwano, diagnostyka może dotyczyć obojga partnerów.
Zależnie od wieku i sytuacji lekarze mogą oceniać owulację, rezerwę jajnikową, drożność i inne czynniki jajowodowe, parametry nasienia oraz pozostałe czynniki rozrodcze. Lista leków reumatologicznych powinna być częścią tej oceny.
NLPZ mogą mieć znaczenie podczas starań o ciążę
Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) często łagodzą objawy osiowe, ale prostaglandyny uczestniczą także w owulacji. Regularne stosowanie NLPZ w jej okolicy może odwracalnie zaburzać pękanie pęcherzyka u niektórych kobiet, potencjalnie zmniejszając szansę poczęcia.
Nie oznacza to, że „każdy ibuprofen zapobiega ciąży”. Jeśli starania się przedłużają, a NLPZ są przyjmowane często, warto omówić strategię leczenia. Nie odstawiaj potrzebnego leku bez planu zastępczego.
Płodność mężczyzn z r-axSpA
Nie wiadomo, aby większość często stosowanych terapii celowanych powodowała niepłodność męską. Aktualne zalecenia dotyczące reumatologii rozrodczej uznają ekspozycję ojcowską na wiele leków przeciwreumatycznych, w tym biologicznych, za zgodną z poczęciem. Jeden lek wymaga szczególnego omówienia.
Sulfasalazyna
Bywa stosowana przy istotnym zapaleniu stawów obwodowych, choć nie jest skuteczna w chorobie wyłącznie osiowej. U mężczyzn może przejściowo zmniejszać liczbę i ruchliwość plemników oraz płodność. Zwykle jest to odwracalne po odstawieniu leku.
Jeśli poczęcie się opóźnia, a partner przyjmuje sulfasalazynę, warto porozmawiać z lekarzem, który ją przepisał.
Nie odstawiaj automatycznie leku biologicznego po rozpoczęciu ciąży
Jeśli to możliwe, zaplanuj leczenie przed poczęciem. Aktualizacja EULAR 2024, opublikowana w 2025 roku, dopuszcza wszystkie inhibitory TNF przez całą ciążę po indywidualnej ocenie korzyści i ryzyka oraz inne leki biologiczne, gdy są potrzebne. Uznaje biologiczne leki modyfikujące przebieg choroby (LMPCh) za zgodne z karmieniem piersią. Nie oznacza to, że wszystkie leki są zamienne; zalecenie dotyczące leków biologicznych nie obejmuje inhibitorów JAK. [S06]
Omów konkretny lek, kontrolę choroby, ilość danych dotyczących ekspozycji oraz aktualną lokalną charakterystykę produktu. Zalecenia towarzystwa i dokumentacja leku mogą się różnić; zespół powinien wyjaśnić, jak uwzględnia oba źródła. Ryzyko odstawienia skutecznego leczenia należy rozpatrywać obok ryzyka ekspozycji.
Inhibitory TNF: największe doświadczenie w ciąży
Należą do nich adalimumab, infliksymab, certolizumab, etanercept i golimumab. Dostępne dane nie wykazały zwiększenia ogólnej częstości dużych wad wrodzonych, które można przypisać inhibitorom TNF. Aktualne zalecenia EULAR dopuszczają ich stosowanie przez całą ciążę, jeśli są potrzebne. Poszczególne leki nie są jednak identyczne.
Certolizumab różni się przenikaniem przez łożysko
Ze względu na budowę cząsteczki certolizumab pegol wykazuje minimalny aktywny transport przez łożysko lub jego brak. Jest więc szczególnie przydatny, gdy podczas ciąży potrzebne jest nieprzerwane hamowanie TNF.
Kobieta dobrze odpowiadająca na inny inhibitor TNF nie musi automatycznie zmieniać go na certolizumab tylko dlatego, że planuje ciążę.
Aktualne zalecenia coraz bardziej sprzyjają utrzymaniu skutecznej kontroli choroby, zamiast destabilizować działające leczenie wyłącznie w celu zmiany leku. Nadal potrzebny jest przegląd konkretnej terapii i planu ciąży.
Inne inhibitory TNF bardziej przenikają przez łożysko w późniejszej ciąży
Transport kilku przeciwciał monoklonalnych przeciw TNF przez łożysko zwiększa się w późniejszych etapach ciąży. Nie oznacza to, że zawsze trzeba je odstawić: można kontynuować je, gdy wymaga tego kontrola choroby matki.
Późna ekspozycja płodu może jednak wpłynąć na plan niektórych żywych szczepionek po urodzeniu. Dlatego pediatra powinien wiedzieć, jaki lek biologiczny stosowano i kiedy.
Szczepienia niemowlęcia wymagają planu uwzględniającego konkretny lek
Przekaż pediatrze nazwy i terminy stosowania leków w ciąży, w tym ostatnią dawkę. Po ekspozycji na leki biologiczne szczepionki nieżywe zazwyczaj można podawać według zwykłego lokalnego kalendarza. [S06]
W przypadku szczepionek żywych znaczenie mają dokładna ekspozycja i szczepionka. Przegląd EULAR wykazał uspokajające obserwacje dla szczepień przeciw rotawirusom po prenatalnej ekspozycji na leki biologiczne, natomiast wczesne szczepienie BCG po ekspozycji na inhibitory TNF wiązało się z odmienną obawą. EULAR wyraźnie dopuszcza zwykły kalendarz szczepień przeciw rotawirusom po prenatalnej ekspozycji na inhibitory TNF; wskazówki dla innych leków biologicznych mogą być inne. [S06, S07]
Ustal kalendarz z pediatrą, uwzględniając lek, terminy, lokalny program i aktualną dokumentację produktu. Uspokajające dane nie gwarantują zerowego ryzyka, a ostrożność dotycząca BCG nie powinna prowadzić do odwołania wszystkich szczepień dziecka. Nie opóźniaj ani nie pomijaj szczepień samodzielnie.
A inhibitory IL-17?
Mogą być bardzo skuteczne w r-axSpA, ale doświadczenie ciążowe jest mniejsze niż dla inhibitorów TNF. Aktualne zalecenia EULAR są bardziej liberalne od wcześniejszych i dopuszczają rozważenie innych leków biologicznych podczas ciąży, gdy są klinicznie potrzebne, po indywidualnej ocenie korzyści i ryzyka.
Nie oznacza to, że każdy inhibitor IL-17 ma tyle samo danych ciążowych co terapia przeciw TNF. Planując ciążę, omów kontrolę choroby, wcześniejsze niepowodzenia leczenia, łuszczycę, NChZJ, alternatywy i dane dotyczące konkretnego preparatu. Decyzja powinna dotyczyć danego leku.
A inhibitory JAK?
To małocząsteczkowe terapie celowane, a nie leki biologiczne. Dane dotyczące bezpieczeństwa ciąży u ludzi pozostają niewystarczające, a aktualna dokumentacja zwykle zaleca unikanie inhibitorów JAK w ciąży.
Zazwyczaj potrzebny jest zaplanowany odstęp między ostatnią dawką a poczęciem. Zależy on od preparatu. Na przykład amerykańska informacja o upadacytynibie, zaktualizowana w czerwcu 2026 roku, zaleca skuteczną antykoncepcję podczas leczenia i przez 4 tygodnie po ostatniej dawce. Ten odstęp dotyczy tego leku, nie wszystkich inhibitorów JAK. [S22]
Nie odstawiaj po prostu inhibitora JAK, aby następnego dnia rozpocząć starania o ciążę.
Uzgodnij z lekarzem plan zmiany leczenia odpowiedni dla danego preparatu.
Sprawdź, co już wiesz 2
Które stwierdzenie jest najtrafniejsze?
A
„Po rozpoczęciu ciąży trzeba odstawić wszystkie terapie celowane”.
B
„Dla inhibitorów TNF istnieje duże, uspokajające doświadczenie ciążowe; inne leki biologiczne również bywają stosowane, gdy są potrzebne, natomiast inhibitory JAK zwykle wymagają odstawienia i zaplanowania ciąży”.
Odpowiedź: B. Właściwy plan zależy od konkretnego leku.
A NLPZ w ciąży?
Po rozpoczęciu ciąży wymagają znacznie większej ostrożności. Amerykańska FDA zaleca unikanie NLPZ od 20. tygodnia, chyba że lekarz wyraźnie je zaleci, ponieważ wpływ na nerki płodu może zmniejszyć ilość płynu owodniowego.
Jeśli są konieczne między około 20. a 30. tygodniem, zwykle stosuje się najmniejszą skuteczną dawkę przez możliwie krótki czas, z dodatkowym monitorowaniem przy dłuższym leczeniu. Około 30. tygodnia i później zazwyczaj ich unikamy z powodu dodatkowego ryzyka sercowo-naczyniowego dla płodu.
Mała dawka aspiryny przepisana z przyczyn położniczych jest odrębną sytuacją i nie powinna być mylona ze zwykłym leczeniem NLPZ.
„Ale NLPZ to moje główne leczenie objawów”
Właśnie dlatego warto planować przed poczęciem. Jeśli lek łagodzący objawy przestaje być odpowiedni w późniejszej ciąży, lekarz może potrzebować innej strategii. Rozwiązaniem nie powinno być „znoszenie niekontrolowanej choroby aż do porodu” ani kontynuowanie NLPZ bez recepty z przekonaniem, że to nie są leki na receptę. Ibuprofen i naproksen dostępne bez recepty nadal są NLPZ.
A steroidy?
Ogólnoustrojowe glikokortykosteroidy mogą być czasem stosowane w ciąży, gdy są klinicznie konieczne. Aktualne zalecenia dotyczące rozrodu zalecają jednak bardziej restrykcyjne podejście do dużych dawek i długotrwałego stosowania. Przewlekłe steroidy ogólnoustrojowe nie są też standardowym leczeniem choroby wyłącznie osiowej.
Jeśli są potrzebne z powodu innej manifestacji zapalnej, lekarze równoważą kontrolę choroby, ryzyko dla matki, dawkę i czas leczenia. Miejscowe wstrzyknięcie może mieć inny bilans korzyści i ryzyka niż przewlekła terapia ogólnoustrojowa.
Ciąża nie „wyłącza” niezawodnie axSpA
Niektóre zapalne choroby reumatyczne często łagodnieją w ciąży. Osiowa SpA jest mniej przewidywalna: część kobiet odczuwa poprawę, część pozostaje stabilna, a część doświadcza zaostrzeń.
Badania obejmują różne populacje SpA i różne definicje zaostrzeń, dlatego podają różne częstości. Przerwanie leczenia może sprzyjać utracie kontroli, ale żaden pojedynczy odsetek nie jest wiarygodną prognozą indywidualnej ciąży. [S25]
Ciąży nie należy traktować jako naturalnego zamiennika leków.
Sprawdź, co już wiesz 3
Pacjentka odstawia skuteczny lek biologiczny od razu po potwierdzeniu ciąży, oczekując, że sama ciąża zahamuje chorobę.
Czy to wiarygodne oczekiwanie w axSpA?
Nie. Choroba może pozostać aktywna lub się zaostrzyć. Decyzje o lekach trzeba zaplanować, zamiast zakładać, że ciąża zapewni kontrolę zapalenia.
Ciąża może zmienić odczuwanie objawów
Sama ciąża może powodować ból dolnego odcinka pleców, dyskomfort w miednicy, zmianę postawy, zmiany więzadłowe i mechaniczne, zmęczenie oraz zaburzenia snu. Utrudnia to ocenę choroby: nie każdy wzrost bólu pleców lub miednicy oznacza aktywność zapalną axSpA.
Reumatolog może potrzebować rozróżnienia objawów mechanicznych związanych z ciążą i aktywności zapalnej. To rozróżnienie pozostaje ważne przez całą ciążę.
A rezonans magnetyczny w ciąży?
Czasem obrazowanie jest potrzebne. MRI nie wykorzystuje promieniowania jonizującego. Badanie bez kontrastu można rozważyć w ciąży, gdy jest klinicznie konieczne. Gadolin wymaga osobnej oceny korzyści i ryzyka; zwykle się go unika, chyba że ma dostarczyć ważnej informacji, której nie da się rozsądnie uzyskać inaczej.
Nadal należy zapytać: jaką decyzję pomoże nam podjąć to badanie?
Czy r-axSpA oznacza ciążę wysokiego ryzyka?
Rozpoznanie nie przewiduje powikłania u konkretnej osoby. Badania opisywały większą częstość niektórych zdarzeń, w tym porodu przedwczesnego, mniejszych noworodków i cięć cesarskich, ale populacje, aktywność choroby i wyniki są różne. Uzasadnia to skoordynowaną opiekę położniczą i reumatologiczną, a nie prognozę, że dana ciąża zakończy się źle. Omów nadzór odpowiedni do choroby, leków i pozostałego stanu zdrowia. [S25]
Czy r-axSpA oznacza konieczność cięcia cesarskiego?
Nie. Samo r-axSpA nie jest automatycznym wskazaniem. Wiele kobiet z ZZSK/r-axSpA rodzi drogami natury. W badaniach populacyjnych cięcia cesarskie, zwłaszcza planowe, są częstsze, ale nie dowodzi to ich medycznej konieczności u wszystkich chorych.
Plan zależy od zwykłych wskazań położniczych, ruchomości bioder, budowy kręgosłupa, możliwości przyjęcia pozycji podczas porodu i innych indywidualnych czynników.
Choroba bioder może mieć znaczenie dla porodu
Ciężkie zajęcie bioder może ograniczać dostępne pozycje porodowe. Jeśli ruchomość jest znacznie ograniczona, poinformuj zespół położniczy przed porodem. Pozwoli to omówić ułożenie, prowadzenie porodu i ewentualne szczególne potrzeby związane ze zmianami strukturalnymi. U większości pacjentek ograniczenie bioder nie jest tak duże, by dyktować sposób porodu.
Kręgosłup ma znaczenie dla planowania znieczulenia
Wiele pacjentek może otrzymać zwykłe znieczulenie położnicze. Znaczne zmiany kręgosłupa mogą jednak utrudniać zabiegi: ograniczona elastyczność lędźwiowa, zrośnięte segmenty, trudne punkty orientacyjne do znieczulenia zewnątrzoponowego lub podpajęczynówkowego, ograniczona ruchomość szyi, a w ciężkich przypadkach trudności z zapewnieniem drożności dróg oddechowych przy koniecznym znieczuleniu ogólnym.
Nie oznacza to „nie możesz mieć znieczulenia zewnątrzoponowego”. Oznacza potrzebę planowania przy ciężkich zmianach strukturalnych.
Kiedy wcześnie włączyć anestezjologa?
Rozważ konsultację przed porodem przy znacznej ankilozie, ciężkiej kifozie, bardzo ograniczonej ruchomości lędźwiowej lub szyjnej, wcześniejszym trudnym znieczuleniu zewnątrzoponowym bądź podpajęczynówkowym, przebytej operacji kręgosłupa albo innym istotnym problemie kręgosłupa lub dróg oddechowych.
Planowanie jest łatwiejsze niż rozwiązywanie niespodziewanego problemu technicznego podczas pilnego porodu lub cięcia cesarskiego.
Sprawdź, co już wiesz 4
Ciężarna ma zaawansowaną ankilozę kręgosłupa i znaczne ograniczenie ruchów szyi.
Jaki plan jest najlepszy?
A
Wspomnieć o tym dopiero podczas aktywnej fazy porodu.
B
Wcześniej poinformować położników i rozważyć konsultację anestezjologiczną przed porodem.
Odpowiedź: B. Planowanie nie oznacza nieuniknionego cięcia cesarskiego. Pozwala zespołowi poznać anatomię, zanim pilnie potrzebne będzie znieczulenie.
Co dzieje się po porodzie?
Okres poporodowy wymaga własnego planu leczenia. AxSpA może się wtedy zaostrzyć. Niedawny przegląd systematyczny wskazuje, że zaostrzenia poporodowe są częste, zwłaszcza w osiowej SpA.
Mogą do nich przyczyniać się przerwy w lekach, zmiany hormonalne i immunologiczne, niedobór snu, obciążenia związane z opieką nad noworodkiem oraz zbyt wolne wznawianie terapii. Nie zakładaj, że po urodzeniu dziecka można przez kilka miesięcy nie myśleć o reumatologii. Zaplanuj kontrolę przed porodem.
Jeśli lek biologiczny odstawiono w ciąży, kiedy można go wznowić?
Często dość szybko po porodzie, gdy jest to medycznie właściwe. Dokładny termin zależy od zakażenia, gojenia po cięciu cesarskim lub innym zabiegu, powikłań położniczych, leku i planu terapii. Aktualne zalecenia wspierają wznowienie potrzebnego leczenia przeciw TNF zamiast dopuszczania do możliwego do uniknięcia nawrotu aktywności choroby matki.
Karmienie piersią a leki biologiczne
Aktualne zalecenia EULAR uznają biologiczne LMPCh za zgodne z karmieniem piersią. Duże białkowe cząsteczki przechodzą do mleka w bardzo małych ilościach; przewiduje się niewielkie wchłanianie nieuszkodzonego leku w przewodzie pokarmowym niemowlęcia.
Szczególnie duże uspokajające doświadczenie dotyczy inhibitorów TNF. Dla nowszych leków biologicznych danych może być mniej, ale zalecenia odchodzą od automatycznego nakazywania wyboru między karmieniem piersią a skuteczną kontrolą choroby lekiem biologicznym. Często można połączyć jedno i drugie.
Inhibitory JAK podczas karmienia to inna sytuacja
Są małymi cząsteczkami, które łatwiej niż leki biologiczne mogą przechodzić do mleka. Zasadniczo nie są zalecane podczas karmienia piersią. Znaczenie ma konkretny produkt.
Amerykańska informacja o upadacytynibie z czerwca 2026 roku odradza karmienie podczas terapii i przez 6 dni po ostatniej dawce. Inne leki wymagają własnych instrukcji. [S22]
Jeśli zależy Ci na karmieniu, omów to przed porodem, aby przygotować zgodny z nim plan kontroli zapalenia.
NLPZ podczas karmienia piersią
Niektóre NLPZ mogą być zgodne z karmieniem, zależnie od leku i sytuacji matki. Wybór trzeba omówić, ponieważ różnią się okresem półtrwania, ryzykiem dla matki i ekspozycją niemowlęcia. Nie zakładaj, że wszystkie leki bez recepty są automatycznie odpowiednie.
Szczepienia dziecka należą do planu poporodowego
Jeszcze przed porodem zadbaj, by pediatra otrzymał wykaz leków przyjmowanych w ciąży. Wcześniejsza część o szczepieniach wyjaśnia znaczenie konkretnego leku, terminu ekspozycji i szczepionki.
Opieka nad noworodkiem obciąża układ ruchu
Podnoszenie, noszenie, karmienie, pochylanie się nad łóżeczkiem, długie siedzenie i przerywany sen mogą wywoływać ból mechaniczny nawet przy dobrej kontroli zapalenia.
Pomocne mogą być podparcie pleców i ramion przy karmieniu, przybliżanie dziecka do siebie zamiast częstego pochylania, odpowiednia wysokość przewijaka, zmiana pozycji noszenia, pomoc przy długim dźwiganiu i stopniowy powrót do ćwiczeń. Ból pleców po porodzie nie oznacza automatycznie zaostrzenia axSpA.
Brak snu może utrudniać ocenę choroby
Noworodek może bardzo zmienić sen, zmęczenie, wrażliwość na ból, nastrój i koncentrację. Może to podnosić wyniki skal objawowych. Reumatolog nadal powinien szukać zapalenia, uwzględniając zarazem sytuację poporodową. Wysoki wynik bólu lub zmęczenia sam w sobie nie dowodzi nieskuteczności leku biologicznego.
Ciąża po usztywnieniu kręgosłupa lub przy zaawansowanej ankilozie
Ciąża nadal może być możliwa. Najważniejsze bywają kwestie praktyczne: wyjściowa sprawność, równowaga, zakres ruchów bioder, ciężkie ograniczenie płuc lub klatki piersiowej, pozycja do porodu, dostęp do znieczulenia i ryzyko złamania.
Wspólne planowanie przez kilka specjalności jest wtedy szczególnie przydatne. Sama ankiloza nie oznacza przeciwwskazania do ciąży.
A osteoporoza?
Przy znacznej osteoporozie lub przebytym złamaniu kręgosłupa omów wcześniej obciążenia ciąży i okresu poporodowego: ryzyko złamania, ćwiczenia, podnoszenie, odpowiednią podaż wapnia i witaminy D oraz terminy leków przeciw osteoporozie.
Niektóre nie są odpowiednie w okresie okołociążowym i długo pozostają w kościach. Wymaga to planu przedkoncepcyjnego dotyczącego konkretnego leku.
Planowanie ciąży obejmuje także szczepienia
Przed ciążą warto sprawdzić aktualność rutynowych szczepień, szczególnie przy leczeniu immunomodulującym. Niektóre szczepionki żywe mogą wymagać podania przed ciążą lub immunosupresją. Szczepionki nieżywe często można podać w ciąży, gdy są wskazane. Mogą to skoordynować położnik, lekarz podstawowej opieki i reumatolog.
Niespodziewana ciąża: co zrobić?
Nie panikuj i nie zakładaj, że każda ekspozycja na lek zaszkodziła ciąży. Szybko skontaktuj się z lekarzem prowadzącym, podając nazwę leku, dawkę, termin ostatniej dawki i szacowany wiek ciąży.
Niektóre leki można po prostu kontynuować; inne trzeba odstawić lub zmienić. Dla części ekspozycji odradzanych przy planowanej ciąży istnieją uspokajające dane po przypadkowym wczesnym zastosowaniu. Właściwą odpowiedzią jest ocena konkretnego leku, a nie automatyczne odstawienie wszystkiego lub założenie uszkodzenia płodu.
Sprawdź, co już wiesz 5
Pacjentka odkrywa, że jest w ciąży podczas stosowania leku celowanego.
Jaki ogólny następny krok jest najbezpieczniejszy?
A
Natychmiast odstawić wszystkie leki na receptę.
B
Przyjąć dodatkową dawkę, zanim ktoś zmieni plan.
C
Szybko skontaktować się z lekarzem przepisującym lek po konkretne wskazówki.
Odpowiedź: C. Profile bezpieczeństwa terapii znacznie się różnią.
Planowanie rodziny nie dotyczy tylko zdrowia kobiet
Sprawdźcie też leki partnera, który nie jest w ciąży. Ekspozycja ojcowska jest innym zagadnieniem niż ekspozycja matki w ciąży lub podczas karmienia; zaleceń dla jednej sytuacji nie stosuje się automatycznie do drugiej. EULAR uznaje ekspozycję ojcowską na wiele leków przeciwreumatycznych, w tym biologicznych, za zgodną z poczęciem. [S06]
Sulfasalazyna może odwracalnie obniżyć jakość nasienia. Przedłużające się starania uzasadniają przegląd leków i poszukiwanie innych przyczyn. Nie oznacza to, że każdy mężczyzna musi przed staraniami odstawić sulfasalazynę lub skuteczny lek biologiczny.
Czy moje dziecko odziedziczy r-axSpA?
Wywiad rodzinny może zwiększać podatność, ale choroba nie jest dziedziczona z pewnością, a HLA-B27 nie daje odpowiedzi „tak lub nie” na pytanie o przyszłe zachorowanie. Omów wywiad rodzinny z zespołem zamiast przypisywać wszystkim rodzinom jeden procent dziedziczenia.
Podsumowanie ACR 2026 wspiera poradnictwo o ryzyku u krewnych pierwszego stopnia i warunkowo odradza ich rutynowe badania genetyczne. Krewny z niepokojącymi objawami wymaga oceny klinicznej; zdrowego dziecka nie należy traktować jako chorego na axSpA dlatego, że choruje rodzic. [S01]
Antykoncepcja należy do rozmowy o leczeniu
Jeśli leku, np. inhibitora JAK, nie należy stosować w ciąży, pacjentka powinna wiedzieć, jaka antykoncepcja jest zalecana, jak długo i ile trzeba odczekać po zakończeniu terapii przed próbą poczęcia.
Najlepiej omówić to przy przepisywaniu leku, nie dopiero po latach. Dotyczy to także sytuacji, gdy ciąża zdecydowanie nie jest planowana. Planowanie rozrodu jest częścią bezpieczeństwa leczenia.
Wspomagany rozród
Osoby z r-axSpA mogą korzystać z indukcji owulacji, inseminacji domacicznej, zapłodnienia pozaustrojowego lub zabezpieczenia płodności z tych samych powodów co inni.
Reumatolog powinien wiedzieć o planach: leki mogą wymagać koordynacji, warto kontrolować aktywność choroby, może być potrzebny przegląd NLPZ, a objawy ruchowe mogą wpływać na zabiegi i pozycję ciała. Nie ma ogólnej zasady, że axSpA uniemożliwia wspomagany rozród.
Praktyczna lista przed poczęciem
Przed rozpoczęciem starań zapytaj:
CHOROBA
☐ Czy axSpA jest dostatecznie kontrolowana?
☐ Czy jest aktywne zapalenie błony naczyniowej oka?
☐ Aktywna łuszczyca?
☐ Aktywne NChZJ?
☐ Duży problem bioder lub zmian strukturalnych?
LEKI
☐ Które można kontynuować?
☐ Które trzeba odstawić lub zmienić?
☐ Czy potrzebny jest odstęp po odstawieniu konkretnego leku?
☐ Czy w dużym stopniu polegam na NLPZ?
☐ Co zapewni kontrolę choroby, jeśli coś odstawimy?
ZDROWIE OGÓLNE
☐ Czy sprawdzono szczepienia?
☐ Palenie tytoniu?
☐ Problemy z kośćmi?
☐ Inne choroby?
☐ Czy omówiono z położnikiem witaminy prenatalne i kwas foliowy?
PLANOWANIE PORODU
Przy znacznych zmianach strukturalnych:
☐ Czy położnicy o nich wiedzą?
☐ Czy ruchomość bioder jest istotnie ograniczona?
☐ Czy przyda się konsultacja anestezjologiczna przed porodem?
PO PORODZIE
☐ Jakie leki będę stosować?
☐ Czy są zgodne z karmieniem piersią?
☐ Kiedy odbędzie się kontrola reumatologiczna?
☐ Czy pediatra potrzebuje informacji o ekspozycji na lek biologiczny w późnej ciąży?
Najważniejsza myśl
Planowanie nie powinno zaczynać się od „które leki muszę odstawić?”, lecz od „jak bezpiecznie utrzymać kontrolę choroby przed poczęciem, podczas ciąży i po porodzie?”
Dla wielu pacjentek ciąża jest możliwa i przebiega pomyślnie. Poród drogami natury pozostaje opcją, skuteczny lek biologiczny często można kontynuować, a karmienie piersią łączyć z odpowiednią terapią reumatologiczną.
Ważne wyjątki —zwłaszcza inhibitory JAK, NLPZ w późniejszej ciąży i szczególne sytuacje dotyczące poszczególnych leków— trzeba omówić zanim staną się problemem. Nie zapominaj o okresie poporodowym.
Dobry plan ciąży obejmuje zdrową matkę, której choroba zapalna nadal jest właściwie leczona.
Co przeczytać dalej
- Szczepienia i bezpieczeństwo zakażeń
- Wybór terapii celowanej
- Oczy, skóra i jelita
- Zdrowie kości
- Życie codzienne
- Przygotowanie do wizyty
- Powrót do przewodnika dla pacjentów
Wybrane źródła
S01. American College of Rheumatology / Spondylitis Association of America / SPARTAN. 2026 axial spondyloarthritis guideline summary. Posted June 24, 2026. Źródło.
S06. Rüegg L, et al. EULAR recommendations for use of antirheumatic drugs in reproduction, pregnancy, and lactation: 2024 update. Ann Rheum Dis. 2025;84:910–926. doi:10.1016/j.ard.2025.02.023. Źródło.
S07. Pluma A, et al. Antirheumatic drugs in reproduction, pregnancy, and lactation: a systematic literature review informing the 2024 update of the EULAR recommendations. Ann Rheum Dis. 2025;84:1561–1590. doi:10.1016/j.ard.2025.02.021. Źródło.
S22. AbbVie. RINVOQ (upadacitinib), US prescribing information. Revised June 2026; reproductive precautions and medication safety. Źródło.
S23. US Food and Drug Administration. NSAIDs at 20 weeks of pregnancy or later: fetal kidney effects and low amniotic fluid. Drug safety communication. Źródło.
S24. American College of Obstetricians and Gynecologists. Committee Opinion 723: Guidelines for Diagnostic Imaging During Pregnancy and Lactation. 2017, with subsequent correction. Źródło.
S25. Gross N, Molto A, Felten R. Spondyloarthritis in the peripartum period: a systematic review of current knowledge and clinical implications. 2026. doi:10.1177/1759720X261444224. Źródło.
Źródła sprawdzono 1 października 2026 roku. Przykłady i zadania przedstawiają fikcyjne sytuacje edukacyjne.
Wyłącznie informacje edukacyjne. Artykuł pomaga w rozmowie z personelem medycznym i nie stanowi indywidualnego rozpoznania ani zalecenia farmakoterapii.