Rheumatology in Perspective · by Olga Goodman, MD · A RheumaView publication
Coraz więcej samodzielności: dorastanie i przejście do opieki dla dorosłych
Praktyczny przewodnik po samodzielnym dbaniu o zdrowie, ciągłości leków i wizyt, prywatnych pytaniach oraz przekazaniu zrozumiałej historii choroby reumatologowi dla dorosłych.
Przekazanie opieki zaczyna się przed ostatnią wizytą u pediatry
Przejście do opieki dla dorosłych nie powinno zaczynać się od pożegnalnego listu i numeru telefonu. To stopniowy proces uczenia się dbania o zdrowie, przy odpowiednim wsparciu i współpracy zespołów zapewniających ciągłość opieki. Sama zmiana lekarza jest tylko jednym z jego elementów.
Nie musisz z dnia na dzień stać się ekspertem. Gotowość nie oznacza, że nigdy o niczym nie zapominasz, nie potrzebujesz rodzica albo bez obaw przyjmujesz każdy zastrzyk. Oznacza posiadanie wykonalnego planu, wiedzę, gdzie prosić o pomoc, i ćwiczenie zadań, za które stopniowo będziesz odpowiadać.
Zacznij od jednego zadania, które możesz przejąć
Wybierz zadanie odpowiednie do twojego wieku i sytuacji. Możesz na początku wizyty opisać główny objaw, wymienić swoje leki albo wpisać następną wizytę do kalendarza. Później poćwicz proszenie o kolejną receptę lub kontakt z zespołem w sprawie problemu, gdy ktoś jest pod ręką, by pomóc.
Dobrą metodą ćwiczenia jest wyjaśnienie planu własnymi słowami: „Ten lek jest na te objawy. Takich kontroli potrzebuję. Z tą osobą skontaktuję się, jeśli coś pójdzie nie tak”. Jeśli odpowiedź nie jest jasna, plan trzeba wyjaśnić ponownie.
Potrzeby wsparcia są różne. Młoda osoba mająca trudności w uczeniu się, komunikacji lub inne problemy zdrowotne może nadal potrzebować pomocy. Samodzielność nie jest konkursem; ustalenia powinny sprawiać, że opieka będzie bardziej niezawodna.
Znaj plan, także jego trudne strony
Prowadź aktualną listę nazw leków, przepisanego schematu, alergii, danych apteki i kontaktu do zespołu. Uwzględnij zastrzyki, tabletki, suplementy i leki kupowane bez recepty. Zapytaj, co zrobić w razie pominięcia dawki, choroby lub podróży, zamiast samodzielnie ustalać regułę dopiero wtedy, gdy pojawi się problem.
Metotreksat przepisywany z powodu zapalenia stawów zwykle stosuje się raz w tygodniu. Pomylenie schematu tygodniowego z codziennym może spowodować poważne szkody. Sprawdź indywidualne zalecenia, a jeśli przyjęto dodatkową dawkę lub lek był przyjmowany codziennie, pilnie skontaktuj się z pomocą medyczną lub ośrodkiem informacji toksykologicznej; nie czekaj na objawy.
Mów szczerze o pomijaniu leczenia. Nudności, zakłopotanie, koszty, warunki przechowywania, lęk przed igłą i chęć odpoczynku od choroby wymagają różnych rozwiązań. Rozmowa jest bardziej przydatna, gdy pomaga rozpoznać przeszkodę, zamiast kończyć się samym wpisem „nieprzestrzeganie zaleceń”.
Prywatne pytania też dotyczą zdrowia
Poproś w poradni o czas na bezpośrednią rozmowę z lekarzem o osobistych sprawach. Zapytaj, co pozostaje poufne, które informacje mogą pojawić się na wspólnie dostępnym koncie pacjenta i kiedy zespół musiałby włączyć inną osobę ze względów bezpieczeństwa. Zasady i rozwiązania zależą od miejsca, w którym korzystasz z opieki.
Porusz temat relacji, antykoncepcji, planów lub obaw związanych z ciążą, miesiączek oraz szczepień, w tym przeciw HPV. Metotreksat może zaszkodzić rozwijającej się ciąży. Każda osoba, która może zajść w ciążę podczas jego stosowania, potrzebuje jasnego planu zapobiegania ciąży i bezpieczeństwa; możliwość ciąży wymaga szybkiego kontaktu z zespołem przepisującym lek.
Rozmawiaj otwarcie o alkoholu, paleniu, wapowaniu, konopiach i innych substancjach. Pomaga to ocenić bezpieczeństwo, w tym ryzyko dla wątroby związane z alkoholem podczas stosowania metotreksatu. Wspomnij także o środkach przeciwbólowych przyjmowanych na ból miesiączkowy: zanim dołączysz kolejny lek przeciwzapalny do już przepisanego, zapytaj o to zespół.
Zabierz ze sobą krótką i zrozumiałą historię
Podsumowanie przekazania opieki powinno pomóc nowemu lekarzowi zrozumieć chorobę bez konieczności opowiadania wszystkiego od początku. Poproś obecny zespół leczący o jego sprawdzenie. Zachowaj je w swojej dokumentacji i ustal bezpieczny sposób udostępniania.
- Kiedy zaczęły się objawy, jakie rozpoznanie stosowano wtedy i jakie stosuje się obecnie.
- Które stawy, przyczepy i inne narządy były zajęte, w tym informacje o zapaleniu oka.
- Ważne opisy badań obrazowych i miejsca, z których można uzyskać same obrazy.
- Obecne i wcześniejsze leki, korzyści, problemy oraz powód każdej zmiany.
- Badania kontrolne, szczepienia, opieka okulistyczna i wizyty, które pozostały do zrealizowania.
- Z kim się kontaktować, kiedy jest następna wizyta i jaki jest plan na wypadek pogorszenia objawów.
Jeśli czegoś nie wiadomo, zapisz „nie wiadomo” i wskaż, gdzie mogą znajdować się dokumenty. Odgadywana historia leków bywa mniej przydatna niż uczciwie zaznaczona luka.
Nie zostawiaj luki między dwoma zespołami
Przed ostatnią wizytą w opiece pediatrycznej potwierdź, która poradnia dla dorosłych przyjęła skierowanie i czy wizyta rzeczywiście jest umówiona. Zapytaj, kto będzie wystawiał recepty i organizował kontrole do momentu przejęcia opieki przez nowy zespół. Ustal plan na wypadek opóźnień; wysłanie skierowania nie jest tym samym co zakończenie przekazania opieki.
Wcześniej sprawdź sprawy praktyczne: ubezpieczenie lub inne pokrycie kosztów, ustalenia z apteką, dojazd, rozkład zajęć lub pracy oraz przechowywanie leków, jeśli zabierasz je w podróż. Szczegóły zależą od systemu opieki zdrowotnej. Zapisz nazwiska i daty w jednym miejscu, zamiast polegać na pamięci kilku rozmów.
Na pierwszej wizycie u reumatologa dla dorosłych
Zacznij od chronologii choroby w dzieciństwie i obecnego problemu. Powiedz, jeśli pierwsze objawy dotyczyły pięty, stopy lub biodra, a nie pleców. Wyjaśnij, co stało się możliwe dzięki leczeniu, co nadal jest trudne i co najbardziej chcesz zachować na kolejnym etapie życia.
Lekarz zajmujący się dorosłymi może używać innej terminologii. Zapytaj, co oznacza proponowane rozpoznanie i czy zmienia plan. Jeśli brakuje dokumentacji, przynieś to, co masz; dawne opisy wizyt, zapisy leków i opisy badań obrazowych mogą pomóc odtworzyć historię. Nie odstawiaj dotychczasowego leczenia tylko dlatego, że nazwa w nowym dokumencie brzmi inaczej.
Dla rodzin: zmieniajcie swoją rolę stopniowo
Ustalcie wcześniej, którą część wizyty poprowadzi młoda osoba i kiedy pomoc będzie mile widziana. Rodzic może pozostawać wsparciem przy uzyskiwaniu kolejnych recept, gdy nastolatek uczy się tego zadania, a później wspólnie omówić, jak poszło. Pomagajcie wtedy, gdy trzeba, nie traktując zapomnianego zadania jako dowodu, że samodzielność jest niemożliwa.
Zapytajcie, jak możecie nadal uczestniczyć w opiece po osiągnięciu dorosłości przez młodą osobę. Preferencje, zgoda i ustalenia dotyczące wsparcia wymagają otwartej rozmowy. Celem jest niezawodne zaplecze pomocy, które szanuje coraz większy wpływ młodej osoby na własną opiekę.
Kiedy radzenie sobie staje się zbyt trudne
Powiedz komuś, jeśli lęk, obniżony nastrój, ból lub wyczerpanie sprawiają, że leczenie i codzienne życie stają się nie do udźwignięcia. Poproś o pomoc, zanim zaczną się mnożyć opuszczone wizyty. Możesz zacząć od jednego zdania: „Nie radzę sobie z tym tak dobrze, jak to wygląda”.
Jeśli możesz zrobić sobie krzywdę lub nie jesteś w stanie zadbać o swoje bezpieczeństwo, powiedz o tym zaufanej dorosłej osobie i uzyskaj natychmiastową pomoc. Przy bezpośrednim zagrożeniu skorzystaj z miejscowych służb ratunkowych. W Stanach Zjednoczonych wsparcie kryzysowe jest dostępne pod numerem 988 — telefonicznie lub SMS-em; inne kraje mają własne formy pomocy. Nie musisz przechodzić przez ostry kryzys w pojedynkę.
Źródła i dalsza lektura
- EULAR/PReS: Standards and recommendations for transitional care
- Got Transition: Overview of structured health care transition
- NHS: How and when to take methotrexate — weekly schedule and overdose advice
- American College of Rheumatology: Methotrexate — monitoring, alcohol and reproductive safety
- SAMHSA: Suicide warning signs for youth and United States crisis support